Tajemnicza pocztówka

Przed tygodniem przedstawiliśmy Państwu tajemniczą widokówkę ze Strzelec, która mogła przedstawiać kościół św. Krzyża. Nie potrafiliśmy wtedy jednoznacznie wykazać, czy jest ona falsyfikatem. Udało nam się jednak znaleźć niemal identyczną pocztówkę z zupełnie innego miasta.

Widnieją na niej podpisy „Rue Proudhon” i „Avion”. To miasto w departamencie Pas-de-Calais we Francji. Sprawdziliśmy to na innych pocztówkach i nie ma wątpliwości, że ten podpis jest właściwy.

POCZTÓWKA Z FRANCJI
Na odwrocie oryginalnej, francuskiej pocztówki z Avion nie ma informacji o wydawcy. Tymczasem „nasza” podpisana jest „Gross Strehlitz” na zdjęciu i „Verlag G. Hübner Gross Sterhlitz” na odwrocie. Oznacza to, że musiała być wydrukowana w Strzelcach. Oba egzemplarze posiadają identyczne zdjęcia i linie po stronie adresowej (z wyjątkiem sygnatury wydawcy). Prawdopodobnie powstały więc one z tej samej matrycy bądź kliszy.

O ile nic nie wiadomo o wydawcy francuskiej pocztówki, to wiele wskazuje, że ta z opisem „Gross Strehlitz” powstała w Strzelcach. Aby tak się stało, ktoś wpierw musiał przywieźć tu oryginał bądź matrycę z Francji. Kartka musiała następnie powędrować z powrotem do Francji, gdzie została zapisana i wysłana z pozdrowieniami gdzieś do rodziny. Ponieważ nie jest zaadresowana, trudno stwierdzić, gdzie dokładnie miała trafić. Nieznana jest droga, jaką przebyła, zanim znalazła się w rękach zaprzyjaźnionego z nami kolekcjonera, który kupił ją na aukcji i nam udostępnił.

Zastanawia jednak, po co wydawca ze Strzelec miałby produkować kartkę z podbitego i zniszczonego przez Niemców francuskiego miasta? Dlaczego podpisał je Gross Strehlitz? Jak to się stało, że kartka z Avion, wydrukowana w Strzelcach, zawędrowała z powrotem do Avion i znów trafiła do Strzelec?

Na kartce „strzeleckiej” ktoś napisał odręcznie po niemiecku trudne do odczytania zdanie. Dopóki nie trafiliśmy na trop „francuski”, nie mogliśmy rozszyfrować nazwy zapisanego tam miasta. Teraz możemy stwierdzić, że owe zdanie powinno brzmieć: „Ten widok Avion pozostanie w pamięci”. Może to wskazywać, że kartkę wysłano już po zburzeniu Avion.

Na początku XX wieku (kartkę wysłano w 1916 roku) znaczny odsetek górniczego regionu Pas-de-Calais we Francji stanowili Ślązacy, którzy pracowali w tutejszych kopalniach. Z pewnością utrzymywali oni kontakty z rodzinami i któryś z nich mógł przywieźć negatyw zdjęcia do Strzelec.

Na „francuskiej” pocztówce trudno doszukać się daty, lecz również napisano pozdrowienia po niemiecku. Obie więc wysłane były podczas I wojny przez niemieckich żołnierzy.

HIPOTEZY

Nie wiadomo, jaka jest historia „strzeleckiej” kartki. Powstało jednak kilka hipotez. Być może Państwo potrafią lepiej wytłumaczyć pochodzenie pocztówki. Przypominamy, że każdą stronę widokówek z tamtych czasów produkowano osobno, a sklejano dopiero na samym końcu.

Można wysnuć następujące hipotezy:

I. Dowcip. Któryś z pracowników Hübnera trafił na front z kartkami wydawnictwa w plecaku, po czym znalazł się w Avion i znalazł miejscowe pocztówki. Przekleił zdjęcie z jednej na drugą i jeszcze przybił napis „Gross Strehlitz”.

II. Też dowcip. Mógł polegać na tym, że w ręce pracowników strzeleckiej drukarni dostało się samo zdjęcie i spreparowali pocztówkę z frontu. Użyli przy tym podpisu miasta, jaki mieli pod ręką. Po co mieliby to robić - nie mamy pojęcia.

Obie te hipotezy są mało prawdopodobne.

III. Avion zostało bardzo zniszczone podczas wojny. Kościół z pocztówki została zamieniony w kupę gruzu i nigdy nie odbudowany. Hübner mógł wyczuć koniunkturę i zacząć reprodukować widokówki z nieistniejących już miejsc w pobliżu frontu. Żołnierze zapewne woleli wysyłać rodzinie ładny obrazek niż obraz zgliszcz. Strzelecki wydawca mógł też produkować pocztówki na potrzeby wojska, aby żołnierze wysyłali je do domów.

IV. W okolicach Avion już przed I wojną światową mieszkało wielu Ślązaków, w związku z tym Hübner mógł produkować kartki na ich potrzeby. Ta hipoteza, jak i wcześniejsza, zakładają, że napis „Gross Strehlitz” wybito przez pomyłkę.

Tajemnica pocztówki nadal nie jest rozwiązana.

ROMUALD KUBIK, PIOTR SMYKAŁA