Odnaleziony grób

Dzięki artykułowi, który ukazał się w Strzelcu Opolskim, rodzina odnalazła miejsce spoczynku swojego krewnego z czasów II wojny światowej
Sprawa dotyczy pomnika lotników polskich, który stoi na naszym cmentarzu. Jednym z pochowanych tam polskich jeńców wojennych jest pochodzący spod Krakowa, Stanisław Mars.

27 września do kancelarii parafialnej św. Wawrzyńca w Strzelcach zgłosiła się rodzina zmarłego, która po 71 latach zdołała ustalić miejsce jego pochówku. Krewni na własne oczy zobaczyli wpis w księdze parafialnej, po czym, wraz z Piotrem Smykałą, odwiedzili cmentarz. Na pomniku wyryte jest imię "Stefan", zamiast "Stanisław", co mogło być wynikiem pomyłki jego odczytania z niemieckich dokumentów.

Syn zabitego, również Stanisław, pomodliwszy się, powiedział: "Teraz jestem duchowo spokojniejszy, bo wiem, gdzie spoczywa mój ojciec i mam gdzie złożyć kwiaty i zapalić znicz oraz się pomodlić".
Jeniec

Stanisław Mars urodził się w Mogile, w powiecie krakowskim 15 marca 1906 r. Po wybuchu wojny został 5 września zmobilizowany (do 73 pułku piechoty 2 kampanii) jako starszy strzelec. Niebawem dostał się do niewoli niemieckiej i osadzony został w obozie w Łambinowicach (Lamsdorf). Przebywał w stalagu VIIIB. Miał nadany numer 7816. Jeńcy zostali wkrótce wyznaczeni do pracy. Możliwe jest, że podczas pobytu w stalagu nabawił się gruźlicy.

Z innymi jeńcami przeniesiony został do Strzelec i ulokowany w barakach za zakładem braci Prankel (przy drodze do Rożniątowa). Niewiele wiadomo o tym obozie. Być może jeńcy pracowali właśnie u Prankla. Szybko jednak zorganizowali ucieczkę. Barak podpalili i zbiegli w powstałym zamieszaniu. Prawdopodobnie wszystkich jeńców szybko udało się Niemcom wyłapać i skierować do innych obozów. Spalonego baraku nigdy nie odbudowano.
Księga zmarłych

Przeczytać w niej można: poz. 46 Gross Strehlitz 29 Februar 1940, Gross Strehlitz 4 März, Stanislaus Mars polnische soldat, zurzeit Kriegsgefangener, Wohnort: Dominiun Schwieben, tuberculosis, bei Grabstelle Nr.

W tłumaczeniu: poz. 46 Strzelce Wielkie 29 luty 1940r. (data śmierci), Strzelce Wielkie 4 marca (data pochówku), Stanisław Mars, polski żołnierz, jeniec wojenny, miejsce zamieszkania: majątek w Świbiu, gruźlica (przyczyna śmierci), numer grobu (brak).

Z zapisu wynika, że Stanisław Mars zmarł na gruźlicę. Inną przyczynę śmierci podaje współwięzień, Władysław Paluch, który pochodził z Branic pod Krakowem i przeżył wojnę. Według jego relacji, Mars, po nieudanej ucieczce ze Strzelec, miał być osadzony w majątku w Świbiu (Schwieben) koło Toszka (Tost). Tam dowiedział się, że 25 lutego 1940 r. urodził mu się syn. Więźniowie razem zaplanowali ucieczkę, podczas której Stanisław Mars miał zostać postrzelony. Jaka była prawdziwa przyczyna śmierci - nie wiadomo. Wiadomo tylko, że Stanisław Mars zmarł w Strzelcach.

Rodzina otrzymała zawiadomienie o tym, lecz przez lata bez rezultatów starała się dowiedzieć czegoś więcej o losach bliskiego. Nie pomogły poszukiwania przez PCK. Żona wyszła w końcu za jego brata, a czegoś bliższego o losach ojca syn dowiedział się dopiero w 1960 r. z opowieści Władysława Palucha.

Wizyta rodziny w Strzelcach wynikła z zainteresowania jego losem jego wnuczki, Beaty Kurlit. Udało się odnaleźć miejsce jego pochówku dzięki artykułowi w Strzelcu Opolskim i internetowi. Niestety, nie wiadomo, w której kwaterze spoczął Stanisław Mars.

Piotr Smykała, Romuald Kubik